Gorlethu emosiynol

Rwy’n byw gyda thri o blant ifanc. Rwy’n eu caru’n fawr iawn, ond, fel pob plentyn, gallant fod yn gwbl afresymol dros y pethau lleiaf. Nid yw’r plât a’r cwpan yn cyd-fynd? Gorlethu emosiynol. Gormod o fenyn, dim digon o jam? Pwl. Gorfod tynnu esgidiau cyn gwisgo sanau? Hollol annychmygol.

Gartref, rwy’n cymryd y munudau hyn yn ysgafn. Gwn nad ydynt yn arwydd bod rhywbeth “o’i le”, ond yn syml yn rhan o boenau tyfu plentyndod. Mae fy mhlant yn byw mewn amgylchedd sy’n ddiogel, yn rhagweladwy ac yn faddeugar. Dros amser, byddant yn dysgu sut i ymdopi â siom, rhwystredigaeth ac annhegwch. Byddant yn baglu, yn sicr, ond byddant hefyd yn datblygu gwydnwch ac yn gallu mentro, derbyn canlyniadau ac adfer ar ôl anawsterau.

Ond pan welais ymddygiad tebyg yn fy myd proffesiynol — pobl ifanc 16 oed yn slamio cadeiriau, yn cerdded allan o wersi, neu’n ffrwydro mewn dicter dros bethau a oedd yn ymddangos yn ddiystyr — roedd fy ymateb yn wahanol. Nid oeddwn yn ei ddiystyru fel rhan o ddatblygiad. Roeddent ar goll heb gwmpawd.

Pam?

Gan nad maint yr ymchwydd emosiynol yw’r gwahaniaeth (na maint y person ifanc, o ran hynny), ond y sgaffaldwaith o’i gwmpas. Gall fy mhlant ymdopi â rhwystredigaeth oherwydd eu bod yn ymddiried yn yr amgylchedd i’w cynnal. Maent yn gwybod, yn ddwfn i lawr, y cânt gymorth i ddod o hyd i’w ffordd yn ôl. Mae ganddynt ragweladwyedd. Mae ganddynt ddiogelwch. Mae ganddynt fynediad at adferiad. Byddant yn dysgu sut i lywio.

I lawer o bobl ifanc fregus neu bobl ifanc sydd wedi profi trawma, nid yw’r sgaffaldwaith hwnnw yno. Gall eu hanesion fod yn llawn addewidion toredig, perthnasoedd anghyson ac amgylcheddau anniogel. Felly, pan fyddant yn profi teimladau llethol fel dicter, cywilydd a siom, nid “cyfnod” yn unig yw’r ffrwydrad. Dyma wyneb gweladwy clwyfau dyfnach. Mae angen cymorth arnynt i lywio.

Mae perthnasoedd diogel yn golygu bod pobl ifanc yn gwybod nad ydynt ar eu pennau eu hunain pan fo’u hemosiynau’n teimlo’n annioddefol. Mae amgylcheddau rhagweladwy yn golygu y gallant ddod oddi ar wyliadwriaeth uchel, gan ymddiried yn y tir o dan eu traed. Mae adferiad go iawn yn golygu, gydag amser a chymorth, y gallant ddysgu sut i lywio rhwystredigaeth, siom a hyd yn oed drawma mewn ffyrdd sy’n eu symud tuag at dwf yn hytrach na niwed pellach.

Pan welwn ymchwyddiadau emosiynol mewn ystafelloedd dosbarth neu glybiau ieuenctid, nid “pam maent yn ymddwyn fel hyn?” yw’r cwestiwn, ond “pa sgaffaldwaith sydd ar goll o’u cwmpas?”

Oherwydd gyda’n plant ein hunain, gallwn gymryd platiau nad ydynt yn cyd-fynd yn ysgafn. Rydym yn gwybod y byddant yn iawn. Yr her i ni fel gweithwyr proffesiynol yw creu’r un amodau o ddiogelwch a rhagweladwyedd ar gyfer y bobl ifanc hynny nad ydynt eto’n gallu ysgwyd ergydion bywyd i ffwrdd.

Dim ond wedyn y gallant fentro datblygu gwydnwch. Dim ond wedyn y gall adferiad ddod yn real.