Myth Gwydnwch

Roeddwn yn gwrando ar bodlediad yn ddiweddar pan ddaeth pwnc gwydnwch i’r amlwg. Fe ddaliodd fy sylw ar unwaith. Rwy’n clywed llawer o sôn am wydnwch pan fyddaf o gwmpas addysgwyr. Yn amlach na pheidio, caiff ei ddefnyddio mewn ffordd feirniadol: “Nid oes gan bobl ifanc wydnwch y dyddiau hyn.”

Mae’n ymadrodd rwyf wedi’i glywed droeon di-ri. Efallai eich bod chithau hefyd.

Ond gadewch inni oedi a meddwl yn iawn beth yw ystyr gwydnwch. Diffiniad geiriadur Oxford yw: “y gallu i bobl neu bethau wella’n gyflym ar ôl rhywbeth annymunol, fel sioc, anaf ac ati.”

Y gair gwella sy’n sefyll allan. Mae gwella’n awgrymu dychwelyd at rywbeth — cyflwr o ddiogelwch, tawelwch neu hapusrwydd ar ôl anhawster. Mewn geiriau eraill, mae gwydnwch yn dibynnu ar fod lle diogel i ddychwelyd iddo.

Croeso i’r broblem. I lawer o bobl ifanc, mae eu “hadferiad” yn unrhyw beth ond diogel. Mae’n anrhagweladwy, yn anhrefnus, yn newid o hyd, ac yn aml yn drawmatig. Mae disgwyl gwydnwch mewn amgylchiadau o’r fath yn gamddealltwriaeth lwyr o’r cysyniad. Mewn gwirionedd, rydym yn gofyn iddynt adlamu’n ôl i ofod nad ydynt yn ymddiried ynddo, nad ydynt yn teimlo’n gyfforddus ynddo, ac y maent yn aml yn ei gysylltu ag ofn a gorbryder.

Wrth gwrs, mae rhai pobl ifanc a all fod yn brin o wydnwch yn ystyr fwyaf gwir y gair. Pan fo’r sgaffaldwaith o’u cwmpas yn gadarn — perthnasoedd diogel, amgylcheddau rhagweladwy, ac adferiad hygyrch — yna mae’n deg bod yn chwilfrydig ynghylch sut y gallent gryfhau eu gwydnwch eu hunain. Ond i gynifer o eraill, mae’r naratif eu bod “yn brin o wydnwch” yn llawer rhy syml. Rhy gaeth. Rhy ddiystyriol o realiti’r hyn y mae rhai pobl ifanc yn ei lywio.

Nid diffyg gwydnwch sydd gan y bobl ifanc hyn. Diffyg sgaffaldwaith sydd ganddynt. Diffyg diogelwch. Diffyg rhagweladwyedd. Diffyg mynediad at adferiad priodol.

Nid ein rôl ni yw mesur gwydnwch, ond creu’r amodau lle gall fodoli. Mae’n rhaid inni newid y naratif. Yn hytrach na dwyn urddas oddi ar bobl ifanc drwy farnu’n rhy hawdd, mae’n rhaid inni adeiladu’r amodau sy’n caniatáu i wydnwch dyfu. Perthnasoedd diogel. Amgylcheddau rhagweladwy. Adferiad go iawn. Dyma’r lens rydym yn edrych drwyddi.

Dim ond wedyn y gallwn ddweud, gydag unrhyw uniondeb, fod gwydnwch yn bosibl.