Y Gair Allweddol: Perthyn

Yn Navigate, egwyddor allweddol i ni yw peidio ag ychwanegu at y sŵn, ond cerdded ochr yn ochr â phobl i greu eiliadau o eglurder fel y gall pob plentyn, yn y pen draw, brofi diogelwch emosiynol. Mae cydweddiad gwirioneddol rhwng ein gwaith a’r alwad genedlaethol i blant brofi ymdeimlad o berthyn.

Rydym wedi creu offeryn i fesur perthyn yn eich lleoliad neu ysgol, i helpu i sefydlu llinell sylfaen ac i’ch galluogi i lunio cynllun i adeiladu ar yr hyn yr ydych eisoes yn ei wneud i feithrin ymdeimlad o berthyn. Mae ein hofferyn yn eich helpu i fyfyrio ar y meysydd o ddiogelwch, cydnabyddiaeth, gwerth ac asiantaeth. Fe’i cynlluniwyd i roi darlun dangosol o’r ffordd y gall dysgwyr brofi ymdeimlad o berthyn.

Ni allaf byth anghofio’r tro cyntaf i berson ifanc yn Dorset ddweud wrthyf sut yr oedd yn teimlo am y gair “cynhwysiant”, gan ei weld fel rhywbeth yr oedd yr oedolion yn ei fywyd yn teimlo eu bod yn gorfod ei wneud, yn hytrach na rhywbeth yr oeddent yn wirioneddol ei gredu. Roedd am iddo fod yn fater o galonnau a meddyliau, yn hytrach na thicio blwch. Roedd angen i oedolion ddeall ei werth, hyd yn oed pan na allai ef ei weld ei hun, a dal y ddealltwriaeth honno drosto a’i drin â pharch cadarnhaol diamod, hyd yn oed – ac yn enwedig – pan na allai ef ddangos y parch hwnnw iddo’i hun.

Mae perthyn yn gysyniad hardd iawn yn wir, ac yn air yr wyf wedi’i ddefnyddio’n fwriadol yn fy rolau arwain, wedi fy ysbrydoli gan y person ifanc hwn a chan gadw ei ddoethineb mewn cof ac mewn gweithred. Fodd bynnag, os nad ydym yn ofalus, gall unrhyw iaith a ddefnyddiwn droi’n “rhywbeth y mae’n rhaid inni ei wneud” yn hytrach na ffordd o fod.

Fel y dywed y gwych Phil Banks, Prif Weithredwr Ymddiriedolaeth St Christopher’s, yn ei gasgliad meddylgar o flogiau yn The Belonging Collective, nid ychwanegiad yw perthyn, ond rhywbeth sydd wrth wraidd y ffordd a’r rheswm dros wneud pethau. Mewn geiriau hynod brydferth, mae’n disgrifio rôl cariad mewn lleoliad sy’n ceisio sicrhau bod pob plentyn yn perthyn fel “cariad sy’n gweld pob person yn eu dynoliaeth lawn.”

Wrth i’r ffocws cenedlaethol droi at gynhwysiant a pherthyn yng nghyd-destun y diwygiadau SEND yn Lloegr, gyda pherthyn yn cael ei weld fel canlyniad craidd cynhwysiant gwirioneddol a dull ataliol, mae’r disgwyliadau yn ddi-os yn rhai cywir i blant a’u teuluoedd. Pwy na fyddai am i’w plentyn deimlo ei fod yn perthyn ac i adnabod y teimlad o gael ei garu a’i groesawu’n ddiamod?

Yr her i unrhyw ysgol, lleoliad neu bartneriaeth awdurdod lleol yw creu diwylliant lle mae hyn yn wir. Byddai gor-symleiddio’r gwaith sydd ynghlwm wrth hynny yn gwneud cam â’r arweinwyr gweithgar sy’n ceisio newid systemau er gwell.

Nid yw plentyndod, wedi’r cyfan, yn gyfyngedig i un profiad nac un lle. Teimlir ymdeimlad o berthyn yn y rhyngweithiadau mwyaf cynnil ac ym mhob eiliad. Ac nid plant yn unig sy’n ei deimlo, er y byddwn yn dadlau mai’r plant sydd angen teimlo eu bod yn perthyn fwyaf sy’n ei deimlo fwyaf dwys.

Rhaid i berthyn gynnwys pawb ac ym mhobman ar yr un pryd, gan gynnwys athrawon cyflenwi a staff teithiol, ymgynghorwyr dros dro mewn awdurdodau lleol, gofalwyr a glanhawyr, yr arweinydd mwyaf profiadol, partneriaid yn yr heddlu, iechyd a gofal cymdeithasol, a’r sector gwirfoddol sy’n gweithio ochr yn ochr â ni, yr ymddiriedolwyr a’r llywodraethwyr, ac yn sicr rieni a gofalwyr y plant yr ydym yma ar eu cyfer.

Mae Katriona O’Sullivan yn disgrifio’n fyw yn ei llyfrau gwych Poor a Hungry y cywilydd a brofodd pan oedd oedolion yn ei hysgol yn siarad am ei theulu gyda dirmyg a barn lem. Felly, hyd yn oed os oedd hi’n gwneud yn dda yn yr ysgol ac yn teimlo ei bod yn cael ei gwerthfawrogi, cafodd ei hymdeimlad o berthyn ei danseilio gan y ffordd yr oedd ei hanwyliaid yn cael eu “hothereiddio”. Mae cael eich gwerthfawrogi a’ch cydnabod yn ymestyn y tu hwnt i gatiau’r ysgol. Er mwyn perthyn yn wirioneddol, rhaid i chi gael eich gweld, eich deall a’ch dilysu yn eich cyd-destun byw, heb gywilydd.

Yn ein hymdrechion i greu ymdeimlad dwfn o berthyn i blant a phobl ifanc, mae llawer ohonom yn naturiol yn troi at ein profiadau ein hunain o’r hyn y mae’n ei olygu i berthyn rhywle. Mae profiadau Katriona yn atseinio’n ddwfn gyda mi, ac wrth ysgrifennu’r blog hwn, sylweddolais fy mod yn canfod perthyn mewn mannau sydd, i raddau helaeth, yn lleoedd o fraint. I mi, mae hynny yn fy nosbarth ioga, mewn llyfrgell neu siop lyfrau (unrhyw siop lyfrau – y gyfrinach yw arogl y llyfrau eu hunain a’r miliynau o fydoedd y gallaf ymweld â nhw dim ond drwy agor y tudalennau…) ac, bron bob amser, gyda fy anwyliaid – ble bynnag yr ydym. Mae hefyd yn bodoli yn fy ymdrechion dyddiol i ddefnyddio fy mraint er budd babanod, plant a phobl ifanc. Mae ymdeimlad dwfn o berthyn i mi yn fy ngwaith.

Fodd bynnag, mae rhywbeth am addysg a’r hyn oll y mae wedi’i gynnig i mi sydd wedi fy narwahanu oddi wrth fy ngwreiddiau fy hun. Felly mae’n amhosibl i mi ysgrifennu am berthyn heb sôn, os nad archwilio’n llawn, am ganlyniadau llai cyfforddus symudedd cymdeithasol, a’r cwestiynau di-baid oedd gennyf fel person ifanc ynghylch lle’r oeddwn yn perthyn mewn gwirionedd. Ac wrth gwrs, bydd hyn yn brofiad i rai o’n plant yn ein lleoliadau. Dyma un o’r nifer o resymau pam y mae’n rhaid inni ddileu cywilydd yn fwriadol a gwerthfawrogi’r plentyn cyfan, am bopeth ydyw.

Credaf mai bwriad y diwygiadau gofal cymdeithasol yw gwneud hyn drwy’r ymrwymiad i “feithrin perthnasoedd parhaol”, lle bynnag y bo’n ddiogel ac yn briodol gwneud hynny.

Y cynhwysion sy’n creu’r ymdeimlad hwnnw o berthyn yw teimlo parch cadarnhaol diamod gan y rhai o’m cwmpas, lle y gallaf fynd i lif llwyr – wedi ymgolli’n llwyr yn yr hyn yr wyf yn canolbwyntio arno, lle y teimlaf ei bod yn ddiogel gwneud camgymeriadau neu fethu, lle y teimlaf gysylltiad ag eraill, weithiau’n amlwg ac yn aml mewn ffyrdd cynnil, lle y mae gan eraill ddisgwyliadau uchel ohonof oherwydd eu bod yn credu y gallaf wynebu heriau a gwneud pethau anodd, a lle y gallaf fod yn agored i niwed ac y bydd eraill yn dod ochr yn ochr â mi neu’n rhannu eu bregusrwydd eu hunain.

Fel yr ydym yn ei ddweud yn aml yn Navigate, “dylai eiliadau anodd gynnwys cyn lleied o gywilydd â phosibl.” Rydym yn ymdrechu’n gyson i helpu lleoliadau i greu diogelwch emosiynol i bawb. Ac i mi, dyma lle mae perthyn yn dod o hyd i’w le ac yn tanio potensial pawb, yn y man hwnnw o ddiogelwch. Mae diogelwch yn cael ei greu gan bobl, gan leoedd, ac yn y ffordd y mae’r ddau yn rhyngweithio. Mae’n cael ei greu drwy wybod beth sy’n cael ei ddisgwyl gennych a beth y gallwch chi, yn eich unigrywiaeth wych, ei gynnig.

Rwy’n hoffi’r ffordd y mae Matt Haig yn fframio’r ymdeimlad hwn o unigoliaeth a gwahaniaeth yn The Midnight Train: “Anela at fod yn ti. Anela at edrych, gweithredu a meddwl fel ti. Anela at fod y fersiwn fwyaf gwir o ti dy hun. Cofleidia’r ‘ti-olaeth’ honno. Cadarna hi. Caria hi.”

Mae’r lleoliadau gorau lle mae perthyn yn ffynnu yn gwneud gwaith gwych o alluogi plant i ddod o hyd i’w “ti-olaeth” eu hunain a’i chadarnhau. Ac mae’r peryglon o beidio â gwneud hynny wedi’u mynegi’n glir gan Dr Lisa Cherry, sy’n ein hatgoffa y bydd plant a phobl ifanc yn chwilio am berthyn, p’un a yw’r lle y maent yn teimlo eu bod yn perthyn ynddo yn dda iddynt ai peidio. Mae’r angen hwn i berthyn yn rhywbeth hynod ddynol.

Yn eich ymdrech i greu diwylliant lle gall plant a’u teuluoedd berthyn yn wirioneddol, gobeithiwn y bydd yr Offeryn Perthyn rydym wedi’i greu yn fan croesawgar i fyfyrio ar y daith honno. Rydym yn ymddiried y bydd yn cynnig rhywfaint o eglurder ac yn torri drwy rywfaint o’r amwysedd ynghylch beth yw perthyn.

Ac fel bob amser, rydym yn parhau’n ostyngedig ac yn eich gwahodd i ddweud wrthym os oes unrhyw beth ar goll. Ein hymdrech, bob amser, yw helpu.

Gallwch ddod o hyd i’n Hofferyn Perthyn yma: https://navigate-belonging.lovable.app/